نزول سوره مائــــده

سوره مائده آخرین سوره مفصلى است که بر پیامبر صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏ آله نازل شده و در بردارنده آیه إکمال و آیه تبلیغ و آیه ولایت مى‏ باشد که بعد از حجة ‏الوداع نازل شده است.

مرحوم علامه طباطبائى مى ‏نویسد:

«اهل حدیث اتفاق‏ نظر دارند براین‏که سوره مائده آخرین سوره مفصلى است که د اواخرعمررسول خدا بر وى نازل شده است.»(1) وعیاشى درتفسیر خود از على علیه ‏السلام روایت مى‏ کند که فرمود:«آخرین سوره ‏اى که‏ بررسول‏ خدا نازل شد،سوره مائده بود.(2) و ازامام‏ باقر علیه ‏السلام ازامام‏ على علیه ‏السلام روایت‏ کرده است که: سوره ‏مائده سه‏ ماه‏ پیش از رحلت پیامبراکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و ‏آله نازل شد.(3)

سوره مائده آخرین سوره مفصلى است که بر پیامبر صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏ آله نازل شده و در بردارنده آیه إکمال و آیه تبلیغ و آیه ولایت مى‏ باشد که بعد از حجة ‏الوداع نازل شده است. مرحوم علامه طباطبائى مى ‏نویسد: «اهل حدیث اتفاق‏ نظر دارند بر این‏که سوره مائده آخرین سوره مفصلى است که در اواخر عمر رسول خدا بر وى نازل شده است.»(1) و عیاشى در تفسیر خود از على علیه ‏السلام روایت مى‏ کند که فرمود: «آخرین سوره ‏اى که‏ بررسول‏ خدا نازل شد ،سوره مائده بود.(2) و ازامام‏ باقر علیه ‏السلام ازامام‏ على علیه ‏السلام روایت‏ کرده است که: سوره ‏مائده سه‏ ماه‏ پیش از رحلت پیامبراکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و ‏آله نازل شد.(3)

اگرما به این قسمت ازآیه سوم سوره مائده دقت کنیم که مى‏ فرماید: «ذلکم فسقٌ... فمن اضطرّ... فان الله غفورٌ رحیم»،متوجه مى ‏شویم که این قسمت یک جمله کامل است و معناى خود را به خوبى مى ‏رساند و براى افاده معنا به آن قسمتى که در وسط کلام آمده است،احتیاجى ندارد.دروسط این آیه،آیه اکمال آمده است که مى ‏فرماید: «الیوم یئس الّذین کفروا من دینکم...»؛امروز کسانى که کافرشده ‏اند از کارشکنى در دین شما نومید گردیده ‏اند.پس ازایشان نترسید وازمن بترسید.امروز دین شما را برایتان کامل ونعمت خود را بر شما تمام گردانیدم.و اسلام را براى شما به عنوان آیین برگزیدم.

بنابراین،فهمیده مى ‏شود که این کلام،جمله معترض ه‏اى است که در وسط این آیه قرارداده شده است و آیه براى رساندن معنا و دلالت خود هیچ احتیاجى به آن ندارد.البته فرقى نمى ‏کند که بگوییم: آیه ازهمان ابتدا به همین صورت نازل شده و این جمله معترضه در آن قرار داشته و یا این‏که بگوییم:این قسمت در زمان دیگرى نازل شده وهنگام تألیف دروسط این آیه قرارداده شده است.یا این‏که بگوییم خود پیامبراکرم صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏ آله به کاتبان وحى دستورداده است که این جمله معترضه را دروسط این آیه قرار دهند،اگرچه ازجهت معنا و زمان نزول باهم اختلاف دارند.چنان‏که سیوطى این مطلب را درالدر المنثوربه نقل از شعبى روایت کرده است:وقتى آیه «الیوم اکملت لکم دینکم» نازل شد،رسول خدا صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏ آله درعرفه بود وازآن‏جا که این آیه اعجاب حضرت صلى ‏الله‏ علیه‏ و‏ آله را برانگیخت،دستور داد که آن را در ابتداى سوره قرار دهند.»(4) چنان‏که قبلاً بیان کردیم، روزعرفه مصادف با شنبه بوده است،نه با پنجشنبه و جمعه،که غالبا آن را مى‏ گویند و به روایتى که از عمربن خطاب در جواب یک یهودى نقل شده،استناد مى ‏کنند.(5)

پی نوشت :

(1) - المیزان، ج 5، ص 157
(2) - تفسیر عیاشى، ج 1، ص 288
(3) - المیزان، ج 5، ص 163 - 168 / الدرالمنثور، ج 2، ص 285) 289
(4) - براى مطالعه بیش‏تر به کتاب آیات الغدیر، ص 264 - 268 مراجعه کنید.
(5) - مناقب آل ابى‏طالب، ج 3، ص 33 و شاید آنچه را که عیاشى در تفسیر خود (ج 1، ص 327) از عمار بن یاسر روایت کرده است که وقتى این آیه نازل شد، پیامبر آن را براى ما خواند و سپس فرمود: «من کنت مولاه فعلى مولاه» از حلبى باشد.

/ 0 نظر / 10 بازدید